Familievennootschappen: verlies van de vrijstelling van erfbelasting bij vroegtijdige ontbinding van een holding
Het Hof van Beroep te Gent heeft in een arrest van 23 juni 2026 belangrijke verduidelijkingen gegeven over de vrijstelling van erfbelasting voor familievennootschappen. Centraal stond de vraag of de ontbinding van een holdingvennootschap binnen vijf jaar na het overlijden van de erflater leidt tot het verlies van de toegekende belastingvrijstelling. Het antwoord van het Hof was duidelijk: ja.
De feiten
Na het overlijden van een ondernemer werden de aandelen van een holdingvennootschap vrijgesteld van erfbelasting in het kader van de nalatenschapsafwikkeling. De holding bezat participaties in verschillende operationele vennootschappen en voldeed daardoor aan de voorwaarden om als familievennootschap te worden beschouwd.
In de jaren na het overlijden werden deze participaties echter verkocht. Vervolgens werd de holding vereffend en ontbonden binnen de wettelijk voorgeschreven termijn van vijf jaar. De Vlaamse Belastingdienst stelde daarop vast dat niet langer aan de voorwaarden voor de vrijstelling werd voldaan en legde bijkomende erfbelasting op.
Oordeel van het Hof
Het Hof verduidelijkte dat de belastingvrijstelling werd toegekend aan de aandelen van de holdingvennootschap zelf. De zogenaamde transparantieregels dienen enkel om te beoordelen of een holding als familievennootschap kan worden gekwalificeerd. Zij hebben niet tot gevolg dat de vrijstelling overgaat op de onderliggende operationele vennootschappen.
Doorslaggevend was dat de holding binnen de verplichte behoudstermijn van vijf jaar werd ontbonden. Door de vereffening werd het kapitaal tot nul herleid, waardoor niet langer aan de voorwaarden voor de vrijstelling werd voldaan. De bijkomende belastingheffing werd daarom door het Hof bevestigd.
Aansprakelijkheid van het notariaat
Opmerkelijk is het onderdeel van het arrest dat betrekking heeft op de aansprakelijkheid van de betrokken adviseurs. Terwijl de vorderingen tegen de holdingadviseurs en de belastingadviseur werden afgewezen, oordeelde het Hof dat het notariaat zijn informatie- en adviesplicht had geschonden.
Het notariaat had de vrijstelling aangevraagd, de afhandeling van de nalatenschap begeleid en was later ook betrokken bij de vereffening van de holding. Volgens het Hof had het de erfgenamen uitdrukkelijk moeten waarschuwen dat een ontbinding binnen de termijn van vijf jaar zou leiden tot het verlies van de vrijstelling. Bewijs van een dergelijke waarschuwing ontbrak.
Schadevergoeding
Het Hof stelde een rechtstreeks verband vast tussen deze fout en de geleden schade. Indien de erfgenaam correct was geïnformeerd, had de vereffening kunnen worden uitgesteld tot na afloop van de vijfjarige termijn, waardoor de vrijstelling behouden zou zijn gebleven.
Het Hof hield echter ook rekening met een eigen fout van de erfgenaam, aangezien die onvoldoende aandacht had besteed aan de voorwaarden die verbonden waren aan dit aanzienlijke fiscale voordeel. Daarom werd de aansprakelijkheid verdeeld: 90 % ten laste van het notariaat en 10 % ten laste van de erfgenaam. Het notariaat werd veroordeeld tot vergoeding van 90 % van de bijkomende erfbelasting, de interesten en de overeenkomstige proceskosten.
Besluit
Dit arrest toont aan hoe belangrijk het is om de wettelijke behoudstermijnen voor familievennootschappen en holdingstructuren strikt na te leven. Een voortijdige vereffening kan belangrijke fiscale gevolgen hebben en reeds toegekende belastingvoordelen tenietdoen. Tegelijk onderstreept de uitspraak de ruime informatie- en adviesplicht van notarissen bij successie- en bedrijfsopvolgingsplanning